TẠI SAO ? (36-40)
-o0o-
36- Vì sao lá cây
súng vua có thể đỡ được một người ?
Nếu bảo rằng có một loài cây mà 1 chiếc lá của nó có thể
đỡ được sức nặng của một người, hẳn bạn sẽ lắc đầu không tin. Nhưng quả thật có
một loài cây như thế. Tên nó là súng vua, sống ở Vân Nam, Trung Quốc.
Súng vua sinh trưởng trong ao hồ. Lá cây súng vua có
đường kính trên 2 m, có khi trên 3 m, nổi trên mặt nước chẳng khác gì chiếc mâm
ngọc khổng lồ. Chiếc lá này có thể chở một người nặng 75 kg mà không chìm. Sức
mạnh của nó chính là do cấu tạo đặc biệt của mặt dưới lá. Nếu lật ngửa lên để
quan sát, ta sẽ thấy một kiểu cấu trúc đặc biệt: gân lá vừa to vừa khỏe, đồng
thời xếp như kiểu xương sườn, rất giống cấu trúc dầm cầu thép, cho nên khả năng
chịu lực đặc biệt lớn.
Cây súng vua có nguồn gốc ở Amazon, Nam Mỹ.
Tháng 8 hàng năm, nụ hoa nhô lên khỏi mặt nước, bắt đầu
nở. Bạn hãy tưởng tượng hình dáng hoa giống hệt với hoa súng thông thường,
nhưng được "phóng đại" lên nhiều lần, chỉ riêng gai lông trên cuống
hoa đã to như cái đinh.
Thời gian hoa nở rất ngắn, chỉ trong 2 ngày. Buổi tối
ngày thứ nhất, khi mới nở hoa có màu trắng, tỏa mùi thơm như hoa bạch lan. Sáng
ngày thứ hai, cánh hoa khép lại, chập tối lại nở ra, khi ấy hoa từ màu trắng
chuyển dần sang màu hồng nhạt đến đỏ sẫm.
37- Loài hoa chuyên
“đánh” côn trùng
Hoa tiểu bá
Cây dâu để cho tằm ăn lá mà không than nửa lời. Cây sồi
cũng chịu để con người đốn trong im lặng… Vậy có khi nào thực vật giữ thế chủ
động không? Có đấy, cây hoa tiểu bá sẽ giương nhị đực lên và thẳng cánh “choảng”
côn trùng khi cần thiết.
Hãy quan sát hoa tiểu bá (berberis amurensis) khi nở, nếu bạn lấy đầu
bút chì đụng vào cuống nhị đực của nó, khi ấy, hoa tưởng là côn trùng đến, lập
tức giương bao phấn ra đánh. Giải thích như thế nào về hiện tượng này?
Hoa của cây Berberis có
đường kính chỉ khoảng 1-2 cm. Trên mỗi bông có cả nhị đực và nhụy cái. Ở cuống
mỗi cánh hoa đều có một cặp tuyến mật. Khi hoa nở, 6 chiếc nhị đực dính sát vào
mặt trong cánh hoa, ở giữa là một nhụy cái. Khi côn trùng lấy mật, những nhị
hoa bị đụng chạm sẽ bật vào giữa như những chiếc roi, phấn hoa trong túi phấn
lúc đó được rắc lên cơ thể côn trùng. Do mỗi bông hoa có 6 tuyến mật nên trong
quá trình làm việc, côn trùng thường bị “quất” liên tiếp, cho đến khi hút hết
mật thì đã khoác một bộ áo phấn hoa mới vui vẻ ra đi. Tới bông hoa thứ hai,
phấn hoa trên cơ thể côn trùng sẽ dính vào vòi nhụy, nhờ đó việc thụ phấn giữa
các bông hoa khác nhau được thực hiện.
Sự vận động nhạy cảm của nhị đực vốn không phải có ác ý,
mà là một kiểu thích ứng để truyền phấn giữa các bông hoa khác nhau. Qua đó,
hạt giống cây Berbesis amurensis có sức sống khá mãnh liệt.
38- Vì sao thân cây
hình trụ ?
Môn hình học mách bảo chúng ta rằng diện tích của hình
tròn lớn hơn bất kỳ hình nào khác. Do đó, cùng một lượng nhiên liệu như nhau,
muốn tạo thành đồ vật có dung tích lớn nhất hoặc có sức chứa nhiều nhất thì
hiển nhiên phải tạo thành hình tròn là thích hợp hơn cả.
Chẳng có gì lạ khi người ta làm ống khói, ống dẫn nước
đều là ống tròn. Trên thực tế đó là một kiểu bắt chước hiện tượng tự nhiên
(phỏng sinh học).
Thứ hai là hình trụ tròn chịu lực tốt nhất. Trọng lượng
của tán cây to tròn đều nhờ vào sự chống giữ của thân cây. Có những loài cây
sai trái, đến mùa trên cây còn treo nặng hàng tạ quả, nếu không có cành thân
khỏe chống giữ, làm sao có thể tồn tại được.
Hơn nữa, thân cây hình trụ tròn còn có lợi cho việc phòng
chống tác hại từ bên ngoài. Nếu hình vuông hoặc hình chữ nhật, thân cây ắt sẽ
có các góc cạnh, dễ làm mồi cho động vật gặm nhấm.
Ngoài ra, cây thân gỗ là cây lâu năm, trong đời nó khó
tránh khỏi bị gió bão tấn công. Do thân cây hình trụ tròn, cho nên dù gió lớn
đến từ phía nào cũng dễ dàng lướt qua bề mặt, chỉ phải chịu một lực nhỏ mà
thôi.
Mọi sinh vật đều tiến lên phía trước trên bậc thang tiến
hóa. Hình trụ tròn của thân cây chính là kết quả hoàn hảo của sự thích nghi đó.
39- Tại sao cây trên
núi thấp hơn cây ở đồng bằng ?
Trên núi cao, cây cối phong phú không kém gì đồng bằng,
nhưng để ý bạn sẽ thấy, nếu không thuộc dạng "còi đẹn" hay
"kẹ" thì chúng cũng là những "chú lùn". Tại sao vậy nhỉ?
Thì ra, thừa ánh sáng, thừa gió nhưng lại thiếu chất đã khiến chúng khó mà
phổng phao được.
Một là, do ánh sáng mặt trời gồm 7 mầu thành phần là đỏ,
da cam, vàng, lục, lam, chàm, tím tác động khác nhau đến sự phát triển của cây,
trong đó ánh sáng đỏ ít gây trở ngại nhất, ánh sáng lam tím gây trở ngại nhiều
nhất. Sống trong môi trường không có ánh sáng tím, cây sẽ vươn dài rất nhanh.
Trên núi cao, do không khí loãng, ít bụi, lại tương đối trong suốt nên tia tím
và tia ngoại tím trong ánh sáng mặt trời rất ít bị hấp thụ. Chính chúng đã
khống chế sinh trưởng của cây mạnh hơn ở đồng bằng nhiều.
Hai là, trên núi cao không khí loãng, đất cũng rất mỏng,
thậm chí không có lớp đất màu, vì thế nước và chất dinh dưỡng rất dễ bị rữa
trôi. Nhiệt độ về đêm trên núi lại xuống rất thấp, ban ngày cũng thấp hơn ở
đồng bằng nên có ảnh hưởng nhất định đến sự sinh trưởng của cây.
Ngoài ra, trên núi cao gió thổi cũng mạnh hơn ở đồng bằng
làm cho cây phải mọc nghiêng hoặc nằm rạp xuống. Nếu có dịp đi qua Hoàng Sơn ở
An Huy (Trung Quốc), bạn sẽ thấy những cây tùng Hoàng Sơn nổi tiếng: thân cây
rất thấp, uốn ngược chiều gió như chào đón khách tới thăm vì thế được gọi là
“tùng đón khách”. Gió trên núi đã tạo cho cây tùng có dáng như vậy.
Do tác động tổng hợp của các điều kiện trên, nên cây trên
núi cao có dáng thấp hơn cây ở đồng bằng.
40- Tại sao băng ở
Nam cực nhiều hơn ở Bắc cực ?
Nam cực và Bắc cực đều là hai mỏm tận cùng của trái đất,
ở vĩ độ giống nhau, thời gian chiếu và góc độ chiếu của mặt trời cũng giống
nhau, vậy mà chúng khác nhau đến kỳ lạ. Nếu như lớp áo băng Nam cực dầy trung
bình khoảng 1.700 mét, thì ở cực Bắc, lớp vỏ lạnh giá này chỉ dày từ 2 đến 4
mét mà thôi.
Băng Nam cực có nơi
dày tới 4.000 mét.
Vốn là vùng Nam cực có một mảng lục địa rất lớn được gọi
là “đại lục thứ bảy” của thế giới, có diện tích khoảng 14 triệu km2.
Năng lực giữ nhiệt của lục địa rất kém, vì thế, nhiệt lượng thu được trong mùa
hè bức xạ hết rất nhanh khiến băng tích lại nhiều. Sông băng trên lục địa từ
trên cao di động xuống bốn phía bị vỡ thành nhiều tảng băng rất lớn ở bên bờ
biển, trôi nổi trên đại dương bao quanh lục địa, tạo nên những vật cản là các
núi băng cao lớn.
Ngược lại, Bắc băng dương ở vùng Bắc cực có diện tích rất
lớn khoảng 13,1 triệu km2, nhưng chỉ toàn là nước. Nhiệt dung của
nước lớn, có thể hấp thụ tương đối nhiều nhiệt lượng rồi từ từ tỏa ra, nên băng
ở đây ít hơn ở Nam cực. Hơn nữa, tuyệt đại bộ phận băng lại tích tụ ở trên đảo
Greenland.
Người ta đã tính được rằng diện tích băng che phủ trên
toàn trái đất là khoảng gần 16 triệu km2, mà Nam cực chiếm tới 4/5.
Tổng thể tích băng ở Nam cực ước khoảng 28 triệu km3, còn ở Bắc cực
chỉ bằng gần 1/10 mà thôi. Nếu toàn bộ băng ở Nam cực tan hết thì mực nước biển
trên thế giới sẽ dâng cao khoảng 70 mét.
---ooo0ooo---
